Rượu Cần Người Raglai: Men Say Núi Rừng Và Hành Trình Gìn Giữ Bản Sắc

Rượu cần người Raglai không chỉ là một thức uống truyền thống nồng nàn mà còn là biểu tượng văn hóa thiêng liêng, gắn kết cộng đồng và lưu giữ hồn cốt núi rừng Tây Nguyên.

Tại vùng Đông Nam của tỉnh, nơi những cánh rừng đại ngàn ôm trọn các bản làng, rượu cần đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống của đồng bào Raglai. Không đơn thuần là một loại đồ uống, men rượu nồng ấm ấy chính là sợi dây vô hình kết nối con người với đất trời, với tổ tiên và thắt chặt tình thân giữa những người con của núi rừng.

Nghệ thuật ủ men rừng: Khi ký ức dẫn lối cho hương vị

Tìm về nhà bà Đào Thị Tuyên tại xã Phan Sơn vào một sớm mai, điều đầu tiên chạm vào giác quan là hương thơm nồng nàn của men rượu và nếp mới, quyện cùng mùi khói bếp đặc trưng của vùng cao. Ở tuổi ngoài 60, bà Tuyên vẫn giữ thói quen tỉ mỉ trong từng công đoạn. Với bà, việc nấu rượu cần không nằm ở những công thức định lượng khô khan mà nằm ở “cảm nhận” và “ký ức”.

Để có được một ché rượu ngon, khâu chọn men là quan trọng nhất. Theo truyền thống, men được chế biến từ các loại lá cây rừng quý, sau khi phơi khô và giã nhỏ sẽ được trộn cùng gạo. Dù hiện nay, do điều kiện đi lại khó khăn, bà Tuyên sử dụng men lá rừng được cung ứng trong tỉnh, nhưng kỹ thuật ủ vẫn được giữ nguyên bản: cơm nếp nấu chín, để nguội, rải đều men rồi cho vào ché, bịt kín và đặt ở góc nhà để lên men tự nhiên.

Một điểm thú vị trong nghệ thuật nấu rượu cần là tính “độc bản”. Mỗi ché rượu mang một cá tính riêng, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nguồn men, điều kiện thời tiết và sự tinh tế của người ủ. Rượu càng để lâu, hương vị càng trở nên đậm đà, ngọt hậu và thơm sâu. Chính vì sự kỳ công này mà những ché rượu của bà Tuyên luôn được bà con trong làng săn đón với mức giá dao động từ 200.000 đến 400.000 đồng tùy kích cỡ.

Hơn cả một thức uống: “Kho lưu trữ” ký ức của cộng đồng Raglai

Đối với người Raglai, rượu cần là linh hồn của mọi cuộc vui và sự trang trọng. Ông Lê Ngọc Mai, Trưởng thôn Bon Thóp, xã Phan Sơn, chia sẻ một góc nhìn sâu sắc: “Rượu cần chính là kho lưu trữ ký ức văn hóa. Mỗi giọt rượu thơm nồng là một câu chuyện về làng, về những nghi lễ quan trọng trong cuộc đời một con người và tinh thần đoàn kết của cộng đồng.”

Hình ảnh mọi người quây quần bên ché rượu, cùng uống chung một nguồn men qua những chiếc cần tre không chỉ là thưởng thức ẩm thực, mà là một nghi thức chia sẻ. Trong không gian ấy, niềm vui được nhân đôi, nỗi buồn được vơi bớt, tạo nên một sự gắn kết bền chặt mà không loại đồ uống công nghiệp nào có thể thay thế được.

Từ ché rượu truyền thống đến sinh kế bền vững cùng du lịch

Trong bối cảnh hiện đại, khi các loại đồ uống công nghiệp len lỏi vào từng bản làng, nghề nấu rượu cần truyền thống đối mặt với nguy cơ mai một. Để bảo tồn giá trị này, năm 2022, xã Phan Lâm (cũ) đã thành lập Tổ nấu rượu cần dưới sự điều phối của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, với bà Tuyên làm tổ trưởng. Đây là bước đi chiến lược để chuyên nghiệp hóa quy trình sản xuất nhưng vẫn giữ vững bản sắc.

Đáng chú ý, sự phát triển của du lịch cộng đồng đang mở ra vận hội mới. Theo bà Đào Thị Ngọc Tha, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Phan Sơn, việc hoàn thành tuyến đường 28B đã tạo ra hành lang giao thông thuận lợi “từ biển lên rừng”. Điều này cho phép người dân quảng bá rượu cần như một sản phẩm du lịch đặc trưng, không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn nâng cao niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Việc đưa rượu cần vào các cửa hàng đặc sản trong và ngoài tỉnh không chỉ là bài toán kinh tế, mà là cách để “xuất khẩu văn hóa”, đưa hồn cốt của người Raglai đi xa hơn.

Lời kết: Giữ gìn văn hóa rượu cần không chỉ là giữ một công thức nấu rượu, mà là giữ gìn lòng tự trọng và bản sắc của một dân tộc. Giữa nhịp sống hối hả, một ngụm rượu cần nồng nàn như một khoảng lặng để ta trân trọng những giá trị nguyên bản của núi rừng.

Bạn có tin rằng những giá trị truyền thống như rượu cần sẽ tiếp tục sống khỏe trong thời đại số? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi!